Hint alt kıtasının en tanınmış giysisi denildiğinde akla ilk gelen parça hiç kuşkusuz saridir. Tek parça, dikişsiz bir kumaşın bedene sarılmasıyla oluşan bu giysi, hem günlük hayatta hem düğünlerde hem de resmi törenlerde yüzyıllardır giyiliyor. Bu yazıda sarinin ne olduğunu, kökenini, bölgelere göre değişen dokuma türlerini ve en yaygın bağlama stillerini ele alıyoruz.

Sari Nedir?

Sari, Hint alt kıtasında kadınların giydiği, dikilmemiş uzun bir dokuma kumaştan oluşan geleneksel bir giysidir. Kumaşın bir ucu bele sabitlenir, diğer ucu ise bir şal gibi omzun üzerinden sarkıtılır. Uzunluğu yaklaşık 4,1 ile 8,2 metre, genişliği ise 60 ile 120 santimetre arasında değişebilir. Kelimenin kökü, Sanskritçede "kumaş şeridi" anlamına gelen śāṭī sözcüğüne dayanır.

Sari tek başına giyilmez. Altına choli adı verilen, bedeni saran kısa bir bluz ve sarinin içine sıkıştırıldığı bir iç etek giyilir. Bu iç etek bölgeye göre ghagra, parkar ya da ul-pavadai gibi farklı isimlerle anılır. Kumaşın omuzdan sarkan, genellikle en süslü bölümüne ise pallu denir.

Sarinin Kısa Tarihi

Sariye benzeyen sarma giysilerin izleri, milattan önce 2800 ile 1800 yılları arasına, Hint alt kıtasının kuzeybatısına kadar sürülebilir. Bölgede pamuğun çok erken dönemlerde yetiştirilip dokunması ve indigo, kök boya, zerdeçal gibi doğal boyaların kullanılması, renkli kumaş geleneğinin temelini oluşturdu.

Antik dönemde alt bedene sarılan antariya, omuza alınan şal benzeri uttariya ve göğsü saran bir bant birlikte giyiliyordu. Zamanla bu parçalar bugünkü sari, dupatta ve choli üçlüsüne dönüştü. Sanskrit ve eski Tamil edebiyatında da sariyi andıran zarif sarma giysilerden söz edilir. Sömürge döneminde ise iç etek ve Viktorya tarzı kabarık kollu bluzlar, özellikle Bombay ve Bengal çevresindeki seçkinler arasında yaygınlaştı.

Bölgelere Göre Sari Türleri

Sari, tek bir kalıptan çok, yüzlerce yerel dokuma geleneğinin ortak adıdır. Her bölgenin kendine özgü kumaşı, deseni ve tekniği vardır.

Banarasi Sari

Uttar Pradesh'teki Varanasi (Benares) kentiyle özdeşleşen Banarasi sariler, ipek üzerine altın ya da gümüş sırma iplikle işlenen brokar desenleriyle bilinir. Yoğun çiçek ve bitki motifleri nedeniyle özellikle düğünlerde ve bayramlarda tercih edilir.

Kanchipuram İpek Sari

Tamil Nadu'nun Kanchipuram kentinde dokunan bu sariler, ağır ve parlak ipeği, geniş ve kontrast renkli bordürleriyle tanınır. Güney Hindistan'da gelinlik ve tören kıyafeti olarak öne çıkan türlerden biridir.

Jamdani Sari

Bangladeş'in Dakka bölgesine özgü jamdani, ince pamuklu kumaş üzerine desenlerin dokuma sırasında elle işlendiği çok emek isteyen bir tekniktir. Jamdani dokuma sanatı 2013'te UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alındı. Sari, Bangladeş'te kadınların ulusal kıyafeti olarak kabul edilir.

Paithani, Chanderi ve Diğerleri

Maharashtra'nın Paithani sarileri, Madhya Pradesh'in hafif ve şeffaf dokulu Chanderi sarileri, Gujarat ve Rajasthan'ın bağlama boyama tekniğiyle hazırlanan Bandhani sarileri ve ikat dokumalı Patola sarileri, bu zengin geleneğin yalnızca birkaç örneğidir. Bağlama boyamanın farklı bir yorumunu merak ediyorsanız shibori yazımıza da göz atabilirsiniz.

Sari Nasıl Bağlanır? En Yaygın Stiller

Sarinin seksenden fazla kayıtlı giyiliş biçimi vardır. Tekstil araştırmacısı Rta Kapur Chishti, "Saris: Tradition and Beyond" adlı kitabında on dört eyaletten 108 farklı bağlama yöntemini belgelemiştir. Yine de bazı stiller diğerlerinden çok daha yaygındır.

Nivi Stili

Bugün en çok kullanılan bağlama biçimi, kökeni Dekken bölgesine dayanan Nivi stilidir. Adım adım şöyle uygulanır:

  • Sarinin düz ucu iç eteğin bel kısmına sıkıştırılır ve kumaş bele bir tur sarılır.
  • Kalan kumaş göbek hizasının altında eşit pliseler hâlinde toplanır ve bele yerleştirilir.
  • Bel çevresinde bir tur daha dönüldükten sonra pallu çapraz şekilde sağ kalçadan sol omza atılır.
  • Pallu serbest bırakılabilir, bele sıkıştırılabilir ya da başı örtmek için kullanılabilir.

Nivi stilinin yaygınlaşmasında ressam Raja Ravi Varma'nın tablolarının da payı olduğu kabul edilir.

Bengal Stili

Geleneksel Bengal stilinde sari tek bir kutu pliseyle giyilir ve pallu çok daha uzun bırakılarak sol omzun üzerinden dolandırılır. 1870'te Jnanadanandini Devi'nin Parsi ve Gujarati kadınların giyiş biçiminden esinlenerek geliştirdiği Brahmika stili de Bengal'de yayıldı.

Gujarati ve Nauvari Stilleri

Gujarat, Rajasthan ve Kuzey Hindistan'da görülen stilde pallu arkadan alınıp sağ omzun üzerinden öne düşürülür; bu nedenle "sidha pallu" olarak anılır. Maharashtra'nın Nauvari stilinde ise pliseler bacakların arasından geçirilerek arkadan sıkıştırılır. Bu yöntem bacakları örterken rahat hareket etmeyi sağlar.

Sari Seçerken ve Giyerken Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Kumaşı amaca göre seçin: Brokar ipek sariler düğün ve tören için, pamuklu ve hafif dokumalar günlük kullanım için daha uygundur.
  • Choli uyumuna önem verin: Bluzun bedene iyi oturması, sarinin genel duruşunu doğrudan etkiler.
  • Pliseleri sabitleyin: Yeni başlayanlar pliseleri ve pallu'yu çengelli iğneyle sabitleyerek daha rahat hareket edebilir.
  • Ayakkabıyı önceden belirleyin: Sarinin boyu ayakkabıyla birlikte ayarlanmalıdır; topuk yüksekliği değişirse etek boyu da değişir.

Sari, yüzyıllar boyunca değişen modaya rağmen özünü koruyan ender giysilerden biridir. Dünyanın farklı köşelerindeki geleneksel kıyafetleri keşfetmek isterseniz kimono ve abaya yazılarımız ile dünya modasında geleneksel kıyafetler rehberimize de göz atabilirsiniz. Sarinin tarihine dair daha ayrıntılı bilgi için Wikipedia'daki sari maddesi iyi bir başlangıç noktasıdır.

Kapak fotoğrafı: Fulvio Spada, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0, kullanım koşulları).

Varanasi'de dokunmuş mor ipek üzerine altın sırma işlemeli Banarasi sari detayı
Fotoğraf: Daderot, Wikimedia Commons (CC0, kullanım koşulları).
Bangladeş Narayanganj'daki atölyede jamdani dokumak için kullanılan el tezgâhları
Fotoğraf: Wasiul Bahar, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, kullanım koşulları).